رفتن به محتوای اصلی

شما اینجا هستید

تاثیر خاستگاه قومیتی داوطلبان بر رفتار رأی دهندگان

27 خرداد, 1396 - 10:10 -- عابدی

تاثیر خاستگاه قومیتی داوطلبان بر رفتار رأی دهندگان

" تاثیر خاستگاه قومیتی داوطلبان بر رفتار رأی دهندگان"

مطالعه موردی (دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی شهر قزوین)

معصومه شیشه گرها

کارشناس ارشد علوم سیاسی

چکیده   

در این تحقیق که تحت عنوان "خاستگاه قومیتی داوطلبان و تأثیر آن بر رفتار رأی دهندگان در دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی (مطالعه موردی، شهر قزوین)" به نگارش درآمده است، خاستگاه قومیتی داوطلبان از حیث قومیت و تعلق بومی بررسی شده است. از سوی دیگر نگرش مردم نسبت به کاندیداهای قومی و بومی نیز مورد نیز مورد سنجش قرار گرفته است. در این پژوهش که به صورت پیمایشی انجام شده حجم نمونه 150 نفر از شهروندان بالای 20 سال ساکن در 13 شهر حوزه انتخابیه قزوین، البرز، و آبیک بوده اند.

در بررسی خاستگاه قومیتی و بومی و داوطلبان با روش بررسی اسنادی و کتابخانه ای و همچنین جمع آوری اطلاعات از طریق مطلعین سیاسی استفاده شده است. برای جمع آوری و بخش نگرش شهروندان نیز از ابزار پرسشنامه و مصاحبه حضوری استفاده کرده ایم.

بر اساس نتایج بررسی ها کلیه داوطلبان 3 اصل را در انتخاب خود مورد توجه قرار داده اند که این اصول به ترتیب اولویت عبارتند از1) بهره مندی از خاستگاه قومیتی2) بهره مندی از خاستگاه بومی بودن و جغرافیای تولد یا زیست و 3 ) بهره مندی از حمایت های معتمدین و ذی نفوذان قومی- بومی و سیاسی.

واژه های کلیدی: انتخابات، الگوی رأی دهی، قومیت،دهمین دوره انتخابات مجلس قزوین

مقدمه

انتخابات یکی از مهم ترین شاخصه نظام های دموکراتیک و مردم سالار است که این امر را در سطوح مختلف برگزار می کنند. مشارکت در انتخابات یکی از انواع مشارکت سیاسی  در جامعه شناسی جایگاه ویژه ای دارد.

در این راستا، تحلیل کنش انتخاباتی به عنوان یکی از ویژگی های جامعه شناسی سیاسی مورد بررسی و مطالعه ی صاحب نظران قرار گرفته است.

از نیمه دوم قرن بیستم کوشش دانشمندان در خصوص بررسی رفتار سیاسی شهروندان بویژه درمشارکت انتخاباتی آغاز شد و در این رابطه، به تحلیل رفتار انتخاباتی شهروندان از یک سو و نحوه ساماندهی و مدیریت نگرش جامعه برای کسب آراء آن ها برای پیروزی در انتخابات به عنوان دو امر تأثیر گذار در حوزه جامعه شناسی سیاسی در فضای انتخاباتی و هنگام رأی دادن مطالعه آن ها قرار گرفت. و در این خصوص رفتار رأی دهی شهروندان را در رابطه با عوامل سیاسی، فرهنگی، مذهبی، سنی، خانوادگی و اقتصادی مورد مطالعه و بررسی قرار دادند.

اساسی ترین عملکرد مشارکت رأی دهی، دادن فرصت برای جانشینی و انتقال پست ها و مسئولیت ها در جامعه می باشد. مطالعه رفتار رأی دهندگان در فضای مشارکت انتخاباتی تحت عنوان یک کنش سیاسی که مورد توجه و بررسی  بسیاری از اندیشمندان قرار گرفته است، در کشورهای مردم سالار، در این امر مطالعات فراوانی صورت گرفته و بررسی ها و تحقیقات گسترده ای انجام شده است.

در جمهوری اسلامی ایران نیز با شکل گیری مردم سالاری دینی، شاهد برگزاری انتخابات متعدد مردمی و تجربه مناسب در این زمینه بوده ایم، و با گذشت بیش از سه دهه با برگزاری  انتخابات هایی در سطح های ریاست‌جمهوری (ملی)، مجلس شورای اسلامی (منطقه ای)، و شوراهای شهر و روستا (محلی)  باعث بروز رفتارهای متفاوتی درصحنه های  انتخاباتی شده است. که تأثیر متغیر های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، و سیاسی را می توان در این انتخابات ها در سطوح ملی، منطقه ای و محلی را می توان مورد بررسی قرار داد.

انتخابات مجلس شورای اسلامی به عنوان یکی از مهم ترین سطوح انتخابات در کشور مطرح است که در این پژوهش با عنوان " خاستگاه قومیتی داوطلبان و تاثیر آن بر رفتار رأی دهندگان در دهمین دوره ی  انتخابات مجلس شورای اسلامی(مطالعه موردی، شهرقزوین)" کنش انتخاباتی شهروندان جامعه مورد مطالعه، مورد بررسی قرار می گیرد و با بررسی ویژگی های داوطلبان تاثیر متغیر قومیت در رفتار رأی دهی شهروندان فرآیند مشارکت انتخاباتی رأی دهندگان جامعه ی مورد نظر کنکاش و با شیوه ی میدانی تجزیه و تحلیل شد.

بیان مساله

دموکراسی واژه ای است برگرفته از واژه های یونانی دموس به معنی مردم و کراسیا (cratia یا (krato  به معنی قدرت (یا، حکومت، حاکمیت). و شیوه ای برای اداره ی جامعه و احترام به رأی اکثریت و آزادی های فردی و مدنی و... از ویژگی های بارز آن می باشد.

از قرون پانزدهم و شانزدهم تمایل به مشارکت گسترده مردمی همراه با افزایش آگاهی سیاسی و بکارگیری بیشتر نیروهای اجتماعی در سیاست، آغاز شد و در عصر روشنگری و انقلاب صنعتی در قرون هیجدهم و نوزدهم به اوج خود رسید.

پس از پیروزی انفلاب اسلامی سال 57 و استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران، اداره امور کشور به اتکاء آراء عمومی اداره می شود، ازطریق انتخابات، انتخاب رئیس جمهور، نمایندگان مجلس خبرگان رهبری، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، واعضای شوراهای شهر و روستا با رأی مردم انتخاب می شوند.

انتخابات را می توان آیینه تجلی حضور و مشارکت مردم درتعیین سرنوشت خویش نامید که در آن، فرهنگ، تعالی و رشد خود را به نمایش می‌گذارند و ابزاری که به وسیله آن می‌توان اراده شهروندان را در انتخاب متصدیان امورکشورمداخله داد.رأی دهی و مشارکت در انتخابات رایج ترین نوع مشارکت سیاسی برای شهروندان در جوامع مردمسالار است.مطالعه و تحلیل رفتار رأی دهندگان نیز از مباحث مهم در جامعه شناسی سیاسی است.به لحاظ سطح برگزاری،می توان انتخابات در ایران را به ملی و محلی تقسیم نمود به عنوان نمونه، انتخابات ریاست جمهوری، ملی است و انتخابات مجلس شورای اسلامی استانی، شهرستانی، و (محلی و منطقه ای) محسوب می شود. با توجه به این که انتخابات در کشور، به حوزه های انتخابی تقسیم می شود انتخابات جنبه قومیتی به خود می گیرد. استان قزوین نیز از اقوام و طوایف گوناگونی تشکیل شده است با توجه به این که در مناطق مختلف زندگی می کنند، به دنبال کسب منافع خود می باشند از این جهت هر کدام از طوایف در هر یک از انتخاباتی که جنبه محلی پیدا می کند یک یا چند کاندیدا معرفی می کنند.شهرهای مبتنی بر نظام طایفه ای اگر چه وارد مرحله شهرنشینی شده اند اما بسیاری عناصر سنتی مثل طایفه گری در این شهرها نقش اصلی را داشته و همین تفکر معمولاً همراه مهاجران وارد شهر شده به این شهرها وجود دارد. جمعیت مردم این شهرها را قومیت های مختلف تشکیل می دهد که به زبان های متنوعی تکلم می کنند.و مبنای رأی دادن قومی است؛ یعنی برای این که یک قومیت در انتخابات پیروز شود، مردم باید ایده آل نگری یا اصلح بودن را کنار بگذارند و در مقابل به قومیت گرایی بیندیشند و به کاندیدای مورد نظر که وابستگی قومی دارد، رای بدهند.در این گونه شهرها وقتی که از امر سیاسی صحبت می شود به اهمیت خویشاوندی به عنوان منبع و عامل تولید قدرت و در مراحل بعدی به توزیع قدرت پی می بریم، افراد در فضای شهری مفاهیم " خود و دیگری" را در قالب تیره ها، طایفه ها و عشیره هایشان تعریف و با آن زندگی می کنند.

بر اساس مطالعات انجام گرفته عوامل مختلفی در شیوه رأی دهی شهروندان تأثیر دارد و مهم ترین عواملی که تعیین کننده فرهنگ سیاسی در یک جامعه محسوب می شود شرایط تاریخی، خصوصیات جغرافیایی، ساختار اجتماعی- اقتصادی و آداب، رسوم و سنت ها، وارتباطات اجتماعی آن جوامع می باشد.مساله اصلی در این تحقیق این است که رأی دهندگان در الگوی رأی دهی تا چه میزان از خاستگاه قومیتی داوطلبان تاثیر پذیرفته اند؟

مبانی نظری

یکی از ویژگیهای مسایل سیاسی و اجتماعی چند وجهی بودن آنها می باشد.بطوریکه در بررسی آنها صرفا نمی توان با یک رویکرد نسبت به تبیین و تحلیل آنها اقدام نمود.خاصه اگر در تبیین آنها بخواهیم رفتار افراد را نیز مورد توجه قرار دهیم.حال با توجه به تنوع قومیتی جامعه مورد مطالعه و چند وجهی بودن پدیده انتخابات  از نظریات مختلف جامعه شناختی،اقتصادی و روانشناختی بهره برده ایم.

نظریه جامعه شناختی سیاسی

از زمانی که پایه های قدرت سیاسی در حوزه جوامع استقرار یافته است، مشارکت و به عبارت بهتر، مداخله مردم در تصمیم گیری های سیاسی تحت عنوان مشارکت سیاسی، به عنوان یک متغیر مهم در روند پویایی جوامع مورد توجه و تامل قرار گرفته است، جامعه شناسی سیاسی نیز، با استفاده از رویکردهای طرح شده در این رشته، در پی تشخیص بسترهای اجتماعی مشارکت ساز و تبیین و تفسیر چگونگی مشارکت سیاسی، بخصوص در قالب رفتار انتخاباتی در جوامع مختلف برآمده است.البته همان طور که گفته شد، تحلیل ها به طور عمده حول محور انتخابات و ارزیابی آن شکل گرفته است.(دارابی،45:1388)

در نظریه های کلاسیک جامعه شناسی و صاحب نظران این رشته بویژه در نظریه کارکردگرایی مستقیما به رفتار انتخاباتی و تحلیل انتخابات از منظر کارکردهای آشکار و پنهان آن و تاثیر کارکردهای انتخابات بر رفتار انتخاباتی اشاره شده است.به طوری که می توان رویکرد کارکردگرایانه را با عنوان یکی از پایه های نظری تحلیل رفتار انتخاباتی قلمداد نمود.

 (Randall, Collins:1985)

جامعه شناسی سیاسی به عنوان علمی که به تعبیر گیدنز چشم اندازی مشخص و بسیار روشنگر در باره رفتار انسانی ارائه می کند، رویکردهای مختلفی را شامل می شود که به مرور زمان و از زمان تولد رشته جامعه شناسی بدین سو اصلاح و تکمیل شده است. (گیدنز،1373:296).

 

جدول الگوی جامعه شناختی سیاسی تحلیل رفتار انتخاباتی

ردیف

الگو

عنوان نظریه

تشریح نظریه

نتیجه نظریه

 

 

1

جامعه شناسی سیاسی

کارکردگرایی

(تالکوت، پارسونز،رابرت مرتون)

رفتار انتخاباتی یک رفتار سیاسی متاثر از ساختاراجتماعی(خانواده،طبقه اجتماعی)و سیاسی(فرهنگ سیاسی) جامعه می باشد.

هدف از مشارکت سیاسی  در قالب رفتار انتخاباتی، حفظ و بقای نظام سیاسی است

 

 

 

2

جامعه شناسی سیاسی

مبادله(هوفر،پیتربلا،امرسون)

سودی که فرد انتظار دارد از روابط در مبادله بدست می آورد ،انگیزه او برای مبادله است در واقع انسان از یک سو می خواهد منفعتی را بدست آورد و از سوی دیگر می خواهد بدست آوردن این منفعت با کمترین هزینه صورت گیرد.الگوهای ترغیب و سابقه پاداش ها و خسارت ها در تعاملات و تبادلات رفتاری است که مردم را وا می دارد تا آنچه را که باید بکنند،انجام دهند.

رفتار انتخاباتی در این دیدگاه به دیدگاه فایده گر نیز معروف است به صورت مبادلاتی دیده می شود که بین عاملانی است که برای گرفتن منافع از یکدیگر هزینه هایی را متحمل شده اند و نسبت هزینه و سود را محاسبه می کنند.

 

 

نظریه اقتصاد سیاسی

تحلیل رفتار انتخاباتی مبتنی بر عوامل اقتصادی در دهه 60 میلادی آغاز شد.در این برهه اندیشمندان تمایل شدیدی به تبیین پدیده های اجتماعی و سیاسی و ... با الگوهای عقلانی و اقتصادی از خود نشان داده اند و تحلیل رفتار رأی دهندگان نیز مستثنی از این امر نبود.لذا تئورسین های الگوهای اقتصادی با انتقاد از الگوهای جامعه شناختی و روانی در تحلیل آراء مردم اعتقاد داشتند که انسان زندانی محیط و شرایط اجتماعی یا احساسات درونی خویش نیست که تئوری های جامعه شناختی و روانی او اسیر جبر محیطی در نظر بگیرند، چرا که در این صورت باید گفت فقط عوامل خارج از اراده انسانند که در تصمیم گیری او دخیل هستند و در واقع فرد، زندانی عوامی بیرونی است، کی (key) از جمله متفکران پیشتاز در حمله به نظریات جامعه شناختی و روانی در دفاع از الگوی اقتصادی تحلیل آراء انتخاباتی بوده است. (مظفری،1382: 129)تجربه تاریخی نیز شواهد فراوانی از اهمیت اقتصاد در تصمیمات جمعی مردم در انتخابات به دست می دهد.سیاست های نادرست هربرت هور که موجب تشدید بحران اقتصادی امریکا در اوایل دهه 1930 شد به قیمت باخت او در انتخابات ریاست جمهوری تمام شد.(نقیب زاده،1385).

نظریه روان شناسی سیاسی

به اعتقاد روان شناسان عوامل روانی در شکل گیری رفتارهای اجتماعی و سیاسی مردم اهمیت به سزایی دارد و روابط عاطفی و احساسی که بین نامزدها و رأی دهندگان وجود دارد نقش اساسی را بازی می کند.در ذیل به مهم ترین دیدگاه های روانشناختی در تبیین رفتار انتخاباتی شهروندان پرداخته می شود.

نظریه روانی سیاسی تحلیل رفتار انتخاباتی مکتب شیکاگو

یکی از برجسته ترین تحلیل های رفتار انتخاباتی در حوزه روان شناسی سیاسی، تحلیل رفتار انتخابات مکتب مطالعاتی شیکاگو است. (دارابی،1388)

از دید مکتب شیکاگو ویژگی های رأی دهنده، گروهی که بدان تعلق دارد،ویژگی هایی که فرد به افراد و گروه های سیاسی حاضر در میدان سیاست منسوب می کند و انباشته ای از تجربه گذشته فرد در میدان سیاسی تعیین کننده رفتار رأی دهی است.به این ترتیب، تجربه شرکت در انتخابات قبلی و احساسی که از نتیجه این مشارکت ها حاصل شده است، به علاوه ارزیابی نگرشی که درباره نظام سیاسی و عملکرد آن و نخبگان آن دارند، رفتار رأی دهی را تعین می بخشد.(بشیریه،1386: 20-8).

به طور خلاصه، بر اساس این دیدگاه تجربه ی شرکت در انتخابات قبلی و احساسی که از نتیجه ی این مشارکت ها حاصل شده است، در کنار ارزیابی نگرشی که در باره نظام سیاسی و عملکرد آن و نخبگان آن وجود دارد، رفتار رأی دهی را تعیین می کند.(دارابی،1388: 70)

 

یافته های تحقیق(توصیف جمعیت نمونه)

بررسی توزیع فراوانی و درصدی موقعیت پاسخ گویان برحسب دیدار با بستگان

با توجه به داده های بدست آمده از جمعیت نمونه آماری مورد بررسی در این تحقیق ؛ از کل 150 نفر پاسخ گویان  14 نفر (9.3 درصد) اعلام کرده اند که در طول یک سال یک بار با بستگان خود دیدار می کنند. 19 نفر (12.7 درصد) عنوان کرده اند که در طول سال دو بار و 7 نفر (4.7 درصد) از پاسخ دهندگان نیز بیان کرده اند که درسال سه بار بستگان خود را می بینند. بیشترین فراوانی متعلق به 110 نفر(73.3 درصد) از پاسخ گویان است که عنوان کرده اند درطول یک سال چهار بار و یا بیشتر با بستگان خود دیدار می کنند.

 

جدول توزیع فراوانی و درصدی پاسخ گویان برحسب دیدار با بستگان

ردیف

شاخص

فراوانی

درصد

1

یک بار

14

9.3

2

دوبار

19

12.7

3

سه بار

7

4.7

4

چهاربار و بیشتر

110

73.3

جمع

 

150

100

بررسی توزیع فراوانی و درصدی موقعیت پاسخ گویان برحسب تبعیت از فردی از بستگان

با توجه به داده های بدست آمده از جمعیت نمونه آماری مورد بررسی در این تحقیق ؛تمامی پاسخ دهندگان در خصوص اینکه در میان بستگانشان فردی وجود دارد که سایرین از وی تبعیت می کنند 100 نفر (66.7 درصد) پاسخ مثبت داده اند و 50 نفر (33.3 درصد) نیز اعلام کرده اند که چنین فردی در میان بستگانشان وجود ندارد.

جدول توزیع فراوانی و درصدی پاسخ گویان برحسب تبعیت از فردی از بستگان

ردیف

شاخص

فراوانی

درصد

1

بله

100

66.7

2

خیر

50

33.3

جمع

 

150

100

 

بررسی توزیع فراوانی و درصدی موقعیت پاسخ گویان برحسب افراد مورد مشورت

با توجه به داده های بدست آمده از جمعیت نمونه آماری مورد بررسی در این تحقیق ؛ از کل پاسخ دهندگان در خصوص اینکه مورد مشورتشان به ترتیب اولویت چه کسانی هستند 32 نفر (  21.3درصد) اعلام کرده اند که با برادر و خواهر خود مشورت می کنند. بیشترین افراد در بین پاسخ دهندگان یعنی 56  نفر( 37.3 درصد) نیز عنوان کرده اند که مشورت با پدرو مادرشان در اولویت قرار دارد.1 نفر (0.7 درصد) پاسخ داده است که افراد مورد مشورتش عمو و یا دایی است و 1 نفر (0.7 درصد) نیز پاسخ داده است که مشورت با عمه و یا خاله اش را در اولویت قرار می دهد. همچنین 13 نفر ( 8.7 درصد )مورد مشورت خود را دوستانشان اعلام کرده اند و در خصوص مشورت با سایر بستگان نیز هیچ کس پاسخ مثبت نداده است.

جدول توزیع فراوانی و درصدی پاسخ گویان برحسب افراد مورد مشورت

ردیف

شاخص

فراوانی

درصد

1

برادر/خواهر

32

21.3

2

پدر/مادر

56

37.3

3

پدربزرگ/مادربزرگ

47

31.3

4

عمو/دایی

1

0.7

5

عمه/خاله

1

0.7

6

دوستان

13

8.7

7

سایربستگان

0

0

جمع

 

150

100

 

بررسی توزیع فراوانی و درصدی موقعیت پاسخ گویان برحسب بحث و تبادل نظر با بستگان در انتخابات

با توجه به داده های بدست آمده از جمعیت نمونه آماری مورد بررسی در این تحقیق ؛از مجموع 150 نفر پاسخ دهندگان در خصوص تبادل نظر با بستگانشان در رابطه با انتخابات 119 نفر (79.3 درصد) جواب مثبت داده اند و 31 نفر(20.7) درصد نیز بیان کرده اند که در انتخابات با بستگانشان تبادل نظر نداشته اند.

جدول توزیع فراوانی و درصدی پاسخ گویان برحسب بحث و تبادل نظر با بستگان در انتخابات

ردیف

شاخص

فراوانی

درصد

1

بله

119

79.3

2

خیر

31

20.7

جمع

 

150

100

 

بررسی توزیع فراوانی و درصدی موقعیت پاسخ گویان برحسب ترجیح دادن اقوام،بستگان، و هم زبانان بر افراد دیگردربین کاندیداها

با توجه به داده های بدست آمده از جمعیت نمونه آماری مورد بررسی در این تحقیق ؛در خصوص ترجیح دادن کاندیدا یا کاندیداهایی از بستگان خود در مقایسه با دیگر کاندیداها 131 نفر (87.3 درصد) پاسخ داده اند که درانتخابات کاندیداهایی را که از بین  بستگان، اقوام، و هم زبانان شان می باشند را بر دیگر کاندیداها ترجیح می دهند وتنها 19 نفر (12.7) اعلام کرده اند که این کار را انجام نمی دهند.

جدول توزیع فراوانی و درصدی پاسخگویان برحسب ترجیح دادن اقوام،بستگان، و هم زبانان بر افراد دیگردربین کاندیداها

ردیف

شاخص

فراوانی

درصد

1

بله

131

87.3

2

خیر

19

12.7

جمع

 

150

100

 

 

بررسی توزیع فراوانی و درصدی موقعیت پاسخ گویان برحسب تأثیرگذار بودن نماینده هم زبانشان در رفع مشکلات

با توجه به داده های بدست آمده از جمعیت نمونه آماری مورد بررسی در این تحقیق ؛از بین 150 نفر از پاسخ دهندگان در خصوص اینکه وجود نماینده ای از بین هم زبانانشان در رفع مشکلات آن ها موثر خواهد بود پاسخ منفی داده اند. 4 نفر (2.7درصد)پاسخ داده اند که خیلی کم تأثیر دارد. 9 نفر (6درصد) بیان کرده اند که تأثیرگذاری نماینده ای از بین هم زبانانشان در رفع مشکلات آن ها کم است. 1 نفر این تأثیر را متوسط اعلام کرده اند.15 نفر (10 درصد) عقیده داشتند که این تأثیرگذاری زیاد است .ولی 114 نفر (76 درصد) اعلام کرده اند که وجود هم زبانان آن ها در بین نمایندگان مجلس شورای اسلامی در رفع مشکلاتشان خیلی زیاد موثر است . با بررسی برپاسخ های داده شده مشاهده می شود که اکثریت پاسخ گویان معتقدند که اگر کاندیدایی از هم زبانان آن ها به کرسی نمایندگی مجلس شورای اسلامی را از آن خود کند در حل مشکلات هم زبانان خود خیلی زیاد موثر خواهد بود.

 

 

جدول توزیع فراوانی و درصدی پاسخ گویان برحسب تأثیرگذار بودن نماینده هم زبانشان در رفع مشکلات

ردیف

شاخص

فراوانی

درصد

1

اصلا

7

4.7

2

خیلی کم

4

2.7

3

کم

9

6

4

متوسط

1

0.7

5

زیاد

15

10

6

خیلی زیاد

114

76

جمع

 

150

100

 

بررسی و آزمون فرضیه ها

فرضیه اول

 به نظر می رسد بین شهرهای کوچک و بزرگ و وجود شخصی تأثیرگذار در اقوام و بستگان رابطه وجود دارد. یعنی مردم در شهرهای کوچک به جهت وابستگی عمیق قومیتی همچنان از نظام سلسله مراتبی و ریش سفیدی تبعیت می کنند.

در سوالی که از پاسخ گویان پرسیده شد ، که آیا در میان بستگان شما شخصی وجود دارد که سایر افراد از او تبعیت کنند؛ در پاسخ به این سوال از بین 75 نفر ساکنین شهرهای بزرگ 39 نفر (52 درصد) پاسخ مثبت داده و 36 نفر (48 درصد) نیز پاسخ منفی داده اند. این در حالی است که در بین 75 نفر از ساکنین شهرهای کوچک 61 نفر (81.3 درصد) پاسخ مثبت و 14 نفر (18.7 درصد) نیز پاسخ منفی داده اند.

با توجه به نتیجه به دست آمده از آزمون کای اسکوئرنشان می دهد که رابطه بین این دو متغیر با 95 درصد  صحت و 5 درصد احتمال خطا مورد تایید قرار می گیرد. یعنی رابطه مشاهده شده بین این دو متغیر معنی دار است و عامل شانس و تصادف عامل پراکندگی پاسخ پاسخ گویان نمی باشد.

جدول بررسی رابطه بین شهرهای بزرگ و کوچک و وجود افراد تأثیرگذار درمیان بستگان

      وجود افراد تاثیرگذار در

                   بین بستگان

نوع شهر

 

بله

 

خیر

 

جمع

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

بزرگ

39

52

36

48

75

100

کوچک

61

81.3

14

18.7

75

100

جمع

100

66.7

50

33.3

150

100

X2=14.52                  df:1                       sig:.000                 v.c:.311

 

فرضیه دوم

به نظر می رسد بین شهرهای بزرگ و کوچک و بحث و تبادل نظر در خصوص انتخابات رابطه وجود دارد . در سوالی از پاسخ گویان پرسیده شده است که در مدت زمان برگزاری انتخابات در میان بستگان شما در درون خانواده در خصوص انتخابات بحث و تبادل نظر صورت گرفته است.

با توجه به نتایج به دست آمده در بین 75 نفر پاسخ گوی ساکن در شهرهای دارای بیش از 50 هزار نفر جمعیت 53 نفر (70.7 درصد) به این سوأل پاسخ مثبت و 22 نفر (29.3 درصد) نیز پاسخ منفی داده اند. این در حالی است که از 75 نفر پاسخ گوی ساکن در شهرهای کوچک 66 نفر(88 درصد) به این سوأل پاسخ مثبت و 9 نفر (12 درصد) نیز پاسخ منفی داده اند.

همچنین نتایج بدست آمده از آزمون کای اسکوئر 6. 87 درجه آزادی 1 و سطح معنی داری sig=.000 نشان دهنده وجود رابطه معنی دار بین دو متغیر می باشد. پس می توان با 95 درصد اطمینان و 5 درصد احتمال خطا گفت که توزیع پراکندگی پاسخ های مشاهده شده بین دو متغیر فوق معنی دار است و رابطه مشاهده ناشی از عامل شانس نمی باشد. همچنین ضریب همبستگی کرامرز بدست آمده v.c=.214  نشان دهنده همبستگی ضعیف بین این دو متغیر می باشد.با توجه به تفاوت در میزان جمعیت دو دسته از شهرها نتایج بدست آمده در خصوص دو متغیر نوع شهر بحث و تبادل نظر در درون خانواده تفاوت چندانی مشاهده نمی شود و خانواده در هر دو دسته از شهرها کانون طرح مباحث انتخابات می باشد که یکی از دلایل آن اهمیت عامل قومیت می باشد.

 

جدول بررسی رابطه بین شهرها و تبادل نظر انتخاباتی

بحث و  تبادل

       نظر

نوع شهر

 

بله

 

خیر

 

جمع

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

بزرگ

53

70.7

22

29.3

75

100

کوچک

66

88

9

12

75

100

جمع

119

79.3

31

20.7

75

100

X2=6.87               df=1              sig:0009              v.c=.214

 

  فرضیه سوم

به نظر می رسد بین نوع شهر (شهرهای بزرگ و کوچک) و ترجیح داوطلب هم قومیتی رابطه وجود دارد. در سوالی که از پاسخ گویان پرسیده شده است چنان چه فردی از هم قومیتی یا بستگان شما کاندیدا شود به او رأی می دهید.

از مجموع 75 نفر پاسخگوی ساکن در شهرهای بزرگ دارای بیش از 50 هزار نفر جمعیت 58 نفر(77.3 درصد)گفته اند کاندیدای هم قومیتی را بر سایر داوطلبان ترجیح می دهند و 17 نفر ( 22.7 درصد) نیز به این سوال پاسخ منفی داده اند. این در حالی است که از مجموع 75 نفر جمعیت نمونه ساکن در شهرهای کوچک دارای کم تر از 50 هزار نفر جمعیت  73 نفر (93.3 درصد ) به این سوال پاسخ مثبت و 2 نفر (2.7 درصد) نیز پاسخ منفی داده اند. نتیجه بدست آمده از آزمون کای اسکوئروجود رابطه معنی دار بین دو متغیر مورد تایید قرار گرفته است. همچنین sig=.000 بدست آمده معنی داری رابطه بین دو متغیر را تایید می کند. پس با 95 درصد اطمینان و 5 درصد احتمال خطا می توان گفت رابطه مشاهده شده از پاسخ بین دو متغیر فوق  ناشی از عامل شانس و تصادف نمی باشد. همچنین ضریب همبستگی کرامرز بدست آمده v.c=.301 نشانگر وجود همبستگی مثبت و نسبتا قابل قبول بین دو متغیر می باشد. نتایج فوق نشان می دهد که اگر چه ساکنین شهرهای بزرگ به نسبت ساکنین این دو شهر زیاد نیست و هر دو دسته نگرش تقریبا یکسانی به موضوع دارند. اگر چه این امر (تعصب قومیتی) در شهرهای کوچک شدیدتر از شهرهای بزرگ می باشد.

جدول بررسی رابطه بین شهرهای بزرگ و کوچک و ترجیح داوطلب هم قومیتی

ترجیح کاندیدا

 

نوع شهر

 

بله

 

خیر

 

جمع

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

بزرگ

58

77.3

17

22.7

75

100

کوچک

73

97.3

2

2.7

75

100

جمع

131

87.3

19

12.7

75

100

Y2=13.56             df =1                sig=.000                       v.c=.301

 

فرضیه چهارم

به نظر می رسد بین نوع شهر (کوچک و بزرگ) و تأثیرگذاری کاندیدای هم قومیت رابطه وجود دارد. در سوالی از پاسخ گویان در قالب طیف لیکرت خواسته شده شدت عقیده خود را نسبت به این موضوع که نماینده هم قومیت تا چه حد می تواند در رفع مشکلات شما تأثیرگذار باشد.

در مجموع از 75 نفرجمعیت نمونه پاسخ گوی ساکن در شهرهای بیش از 50 هزار نفر جمعیت 19 نفر (23.3 درصد) نماینده مجلس شورای اسلامی هم قومیت را در رفع مشکلاتشان خیلی کم و 56 نفر (74.7 درصد) نیز خیلی زیاد ارزیابی کرده اند. این در حالی است که از 75 نفر جمعیت نمونه پاسخ گوی ساکن در شهرهای کوچک دارای کم تر از 50 هزار نفر جمعیت 2 نفر (2.7 درصد) نماینده هم قومیت را در رفع مشکلاتشان خیلی کم و 73نفر (97.3 درصد) وجود نماینده مجلس هم قومیت را در رفع مشکلاتشان خیلی زیاد ارزیابی کرده اند. نتیجه بدست آمده از آزمون کامی اسکوئر نشان می دهد که رابطه مشاهده شده بین دو متغیر فوق دارای معنی است و سطح معنی داری بدست آمده sig=.000 نیز وجود رابطه معنی دار بین دو متغیر را تایید می کند. پس با 95 درصد اطمینان و 5 درصد احتمال خطا می توان گفت رابطه بین دو متغیر فوق معنی دار است و عامل شانس و تصادف در رابطه مشاهده شده تأثیری ندارد. نتایج بدست آمده از ضریب همبستگی کرامرزv.c=.327 نیز وجود همبستگی مثبت  و نسبتا قابل قبول بین دو متغیر را نشان می دهد. 

 

جدول بررسی رابطه بین نوع شهرها و تأثیرگذاری کاندیدای هم قومیت

تاثیر نماینده  

    هم قومیت

 

نوع شهر

 

خیلی کم

 

خیلی زیاد

 

جمع

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

فراوانی

درصد

بزرگ

19

25.3

56

74.7

75

100

کوچک

2

207

73

97.3

75

100

جمع

21

14

129

86

75

100

X2 =16.00            df=1              sig=.000                v.c=.337

 

نتیجه گیری

طبق نظریه جامعه شناختی سیاسی سودی که فرد انتظار دارد از روابط در مبادله بدست می آورد، انگیزه او برای مبادله است در واقع انسان از یک سو می خواهد منفعتی را بدست آورد و از سوی دیگر می خواهد بدست آوردن این منفعت با کمترین هزینه صورت گیرد.الگوهای ترغیب و سابقه پاداش ها و خسارت ها در تعاملات و تبادلات رفتاری است که مردم را وا می دارد تا آنچه که باید بکنند را  انجام دهند.در این دیدگاه رفتار انتخاباتی به دیدگاه فایده گر نیز معروف است و به صورت مبادلاتی دیده می شود که بین عاملانی است که برای گرفتن منافع از یکدیگر هزینه هایی را متحمل شده اند و نسبت هزینه و سود را محاسبه می کنند. در تشریح این نظریه در رفتار انتخاباتی کاندیداها و رأی دهندگان در دهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی می توان گفت انگیزه و هدف کاندیداها به دست آوردن کرسی نمایندگی کسب موقعیت و پایگاه اجتماعی با اختیارات بیشترو با کم ترین هزینه اجتماعی است و با نگاهی به اسامی و موقعیت قومی کاندیداها می توان به این نتیجه دست یافت که از کلیه اقوام اعم از اکراد، ترک زبانان، تات ها، فارس زبانان، و طوایف برای کاندیداتوری نمایندگی مجلس شورای اسلامی ثبت نام کرده اند.درخصوص رأی دهندگان نیز نتایج تحقیقات بیانگر این است که آن ها نیز برای این که درخواست هایشان مثلا اشتغال خود یا فرزندانشان و رسیدن به منافعی که در سر دارند و یا به دنبال آن هستند را درانتخاب افراد برای رأی دادن در رفتار رأی دهی مد نظر قرار می دهند و رسیدن به درخواست هایشان را در انتخاب کاندیدای هم قوم وهم زبان خود می دانند.بر اساس  نظریه بازیها، کاندیدا سعی می کنند با در نظر گرفتن قواعد بازی بر دیگر رقبا پیروز شوند و با تکیه بر عامل قومیت و یا منطقه جغرافیایی که درآن قراردارند تصورشان این است که با کسب آراء هم قوم، هم طایفه و یا هم زبانانشان و یا هم محلی ها و هم منطقه ای هایشان آراء آنها را کسب می کنند و در این بازی بر سایر رقبا پیروز می شوند و گوی سبقت را از آن ها می ربایند. و برای برنده شدن در این بازی بعضا در برخی مناطق به دادن هدایای مادی و یا وعده هایی اقدام می کنند.رأی دهندگان نیز این احساس را دارند که دراین بازی سیاسی با حمایت از کاندیدای هم طایفه ای ها و هم زبانانشان  با رعایت قواعد بازی در انتخابات کمک کنند تا در نهایت با پیروزی وی و شکست و طرد سایر کاندیداهای رقیب  به خواسته های خود برسند.این رسیدن به خواسته ها یا قبل از انتخابات با دریافت هدایای مادی و یا وعده هایی توسط کاندیداها انجام می شود.  نتایج تحقیقات در شهرهای بزرگ، متوسط و کوچک نیز بیانگر این امر است.در مجموع با بررسی نظریه و نتایج تحقیق نمی توان صددرصد اطمینان داشت که بر طبق این نظریه ها رفتار رأی دهی مردم و شهروندان شکل می گیرد زیرا امکان دارد مثلا یک کاندیدای طارمی و یا الموتی بر اساس اینکه آراء هم زبانان و یا هم محلی های خود را کسب می کند به میدان رقابت  انتخابات حاضر شود و یا مثلا اگر اصلاح طلب ،اصول گرا و مستقل نیز باشد این اطمینان را داشته باشد که آراء گروه سیاسی خود را نیز در حوزه انتخابیه کسب می کند ولی در پایان انتخابات نتیجه معکوسی را از پیش بینی که داشته است، مشاهده خواهد کرد و این امر ممکن است به خاطر زرنگ تر بودن رقیب دیگر او باشد که شیوه های حساب شده تری را در این قواعد بازی برای پیروز شدن برگزیده است و در مورد رأی دهندگان نیز این امر مصداق دارد با توضیح این که مثلا اکراد به کاندیدای هم زبان خود رأی می دهند زیرا تصور می کنند که خواسته های آنان را اجابت خواهد کرد ولی پس از پیروزی وی اوضاع را برخلاف تصور خودمی بینند و یا درروز رأی گیری با در نظر گرفتن اولویت های دیگری از قبیل اینکه مثلا تصور می کنند و یا با افراد مورد مشورت خود تبادل نظر می کنند و به این نتیجه می رسند که رأی دادن به کاندیدایی که هم قومشان نیست ولی از لحاظ سیاسی هم خط آن هاست و یا هم منطقه ای آن ها می باشد  نفع بیشتری را برای آن ها به دنبال خواهد داشت و در نهایت، در آخرین لحظه ها وی را بر کاندیدای هم قوم و هم زبانشان  ترجیح می دهند و اسم آن را در برگه رأی می نویسند.

الگوی رای دهی شهروندان بر اساس متغیر قومیت و شهر

بر اساس نتایج تحقیق و نظریه های مورد استفاده میتوان رفتار انتخاباتی در دو دسته شهرهای مورد بررسی را به گونه زیر تبیین نمود.

الف) بررسی آراء شهرهای کوچک

ساختار شهرهای کوچک از حیث قومیتی  کاملا مشخص است. ساختار قومیتی در شهرهای کوچک نظیر سیردان، معلم کلایه، محمود آباد نمونه، رازمیان، خاکعلی، کوهین، بیدستان، و شریفیه یا تک قومیتی است یا دوقومیتی، بر همین اساس شفافیت آراء در این شهرها کاملا مشخص است و چنان چه پراکندگی آراء در آن ها وجود داشته باشد به دلیل حضور مهاجرین و یا برخی از افرادی است که به خاطر موقعیت شغلی در آن شهرها سکونت دارند. در میان شهرهای کوچک به طور مشخص کاندیداهای خاصی وجود داشتند به عنوان مثال علی فلاح به عنوان کاندیدای شهر سیردان، سیده حمیده زرآبادی کاندیدای شهرهای معلم کلایه و رازمیان، داود محمدی کاندیدای شهرهای محمود آباد نمونه و کوهین، لطف اله سیاه کالی کاندیدای شهرهای معلم کلایه و رازمیان، و فاطمه محمد بیگی کاندیدای شهر سیردان.

با توجه به این که در حوزه انتخابیه قزوین، البرز،و آبیک  هر یک از شهروندان حق دارند 2 کاندیدا را به عنوان نماینده انتخاب نمایند قطعا برخی از شهروندان آراء تک رأی را به صندوق می اندازند و برخی نیز دو نفر را که مجاز به انتخاب هستند، در برگه های رأی می نویسند که به همین دلیل قطعا بیش از50 درصد آراء قومیتی است.پراکندگی آراء نشان می دهد بیش از 60 درصد آراء در شهرهای کوچک صرفا قومیتی بوده و 40 درصد آراء نیز از طریق ذی نفوذان محلی حاصل شده است. همچنین بخشی از آراء به نمایندگان دوره پیشین مجلس اختصاص داشته که این آراء به جهت شناخت مردم، حمایت عناصر محلی به دست آمده است.

ب)  بررسی آراء شهرهای بزرگ

از مجموع 5 شهر دارای جمعیت بالای 40 هزار نفر حوزه انتخابیه قزوین، البرز، و آبیک در مجموع 5 شهر وجود دارند که ازاین 5 شهر، شهر اقبالیه از شفافیت بیشتر قومیتی برخورداراست و اکثریت ساکنین آن را ترک زبانان تشکیل می دهند. در شهر آبیک تات ها،ترک های مراغه، لرها و اکراد از جمله قومیت های مهم هستند. در شهر الوند ترک ها، گیلک ها و اکراد بیشترین ساکنین را به خود اختصاص داده اند و در شهر محمدیه نیز تات ها و گیلک ها از جمله اقوام مهم هستند. شهر قزوین نیز به عنوان مرکز استان دارای کلیه اقوام ساکن در استان می باشد. نتایج حاصل از انتخابات دقیقا هم سو با نتایج حاصل از تحقیق میدانی از شهروندان است. چراکه شهروندان کاندیدای قومیتی را بر سایر کاندیداها ترجیح می دهند. در این جا نیز مشخص شد شهروندان با ارجحیت کاندیدای هم زبان نسبت به انتخاب کاندیدای مورد نظر، قومیت را در اولویت قرار داده اند.در مجموع؛ استان قزوین را می توان از حیث درجه بندی توسعه یافتگی در بین 31 استان کشور با توجه به نظر گرفتن شاخص های توسعه یافتگی در زمره استان های توسعه یافته یا در حال توسعه قلمداد نمود. استانی که عناصر متضاد توسعه یافتگی و توسعه نیافتگی بسیاری در آن وجود دارد. برخی از شاخص ها نظیر نزدیکی  به پایتخت، قرار گرفتن در شاهراه مواصلاتی مرکز، شمال و غرب، وجود بیش از 3700 واحد صنعتی  و تولیدی کوچک و بزرگ ،مهاجر پذیری استان، تنوع و تکثر اقوام و طوایف درآن، وجود بیش از 50 واحد دانشگاهی از جمله دانشگاه بین الملل امام خمینی (ره) و دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین به عنوان یکی از بزرگ ترین مراکز دانشگاهی با بیش از 28 هزار دانشجو نشانگر توسعه یافتگی استان می باشد. از یک سو عدم وجود کلان شهرحتی مرکز استان نیز جمعیتی کم تر از 400 هزار نفر دارد. وجود روستا – شهرهای متعدد به طوری که بیش از 20 شهر استان جمعیتی کم تر از 50 هزار نفر دارند، عدم برخورداری از شاخص های کیفی در حوزه نیروی انسانی، بهداشت و درمان، توزیع نابرابر امکانات بین شهرهای استان، برابری نرخ بیکاری در استان با استان های فاقد مشخصه های صنعتی و خدماتی مشابه، عدم برخورداری از طرح های توسعه ای بلند مدت و میان مدت و... که نشانگر توسعه نیافتگی استان است از سوی دیگر منجر به این شده است که استان نتواند ازظرفیت های بالقوه خود در حوزه توسعه استفاده بهینه ای ببرد.

در حوزه سیاسی نیز وضعیت به همین گونه است.عدم برخورداری از احزاب سیاسی فعال، پویا و کارآمد عدم انسجام سازمان های مردم نهاد خاصه در حوزه توسعه و رویکرد سنتی بازی قدرت و مدیریت سیاسی در استان منجر به این شده است تا نقش عناصر ذی نفوذ قومی-طایفه ای  بیش از احزاب و جریانات و گروه های سیاسی فعال باشد.

کاندیداتوری بیش از 96 نفر در حوزه انتخابیه قزوین، البرز و آبیک که عمدتا با اتکاء به قدرت قومی– طایفه ای یا قومی– منطقه ای وارد عرصه کارزار انتخابات شده اند مهر تاییدی است بر این ادعا.

منابع فارسی:

- احمدی، حمید(1376)، قومیت و قوم گرایی در ایران از افسانه تا واقعیت، تهران: نشرنی

- بشیریه، حسین (1376)، جامعه شناسی سیاسی، چاپ دوازدهم، تهران: نشر نی

 - دارابی، علی (1388)، رفتار انتخاباتی در ایران، تهران: انتشارات سروش

- دیوید اپتر و چارلز پین (1380)، اعتراض سیاسی و تغییر اجتماعی، ترجمه: محمد رضا سعیدآبادی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات کاربردی. و پین، چارلز(1380)، اعتراض سیاسی و تغییر اجتماعی، ترجمه: محمد رضا سعیدآبادی، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات کاربردی

- شهیدی نیا، علی(1379)، عوامل موثر بر رفتارانتخاباتی رأی دهندگان استان کرمانشاه طی دوره اول تا پنجم مجلس شورای اسلامی از دیدگاه کارشناسان

- گیدنز، آنتونی(1373)، جامعه شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران: نشر نی

- قائدی، نوید (1385)، وضعیت انتخابات در شهرهایی با فرهنگ قومیت گرایی

- مقصودی، مجتبی (1382)، تحولات قومی در ایران، علل و زمینه ها، تهران : موسسه مطالعات ملی

- مظفری، کوروش (1382)، رویکرد جامعه شناسی بر مشارکت سیاسی و رفتار انتخاباتی، مجموعه مقالات تحلیل مسایل اجتماعی استان، دفتر امور اجتماعی و انتخابات استانداری قزوین، تک شماره

- نقیب زاده، احمد(1378) حزب سیاسی و عملکرد آن در جوامع امروز، تهران: نشر دادگستر

منابع انگلیسی:

- Collins, Randall (1985)Three Sociological Traditional,New York University Press.